Franco diktadorea zendu zenetik 50 urte igaro direnean, biktimen ahotsa inoiz baino ozenago entzuten da Euskal Herrian. Martxoak 3 eta Sanfermines 78 Gogoan elkarteek, beste biktima batzuekin batera, Estatuaren erantzukizuna aitortzeko eskakizun zehatza jarri dute mahai gainean, Estatuak izandako «erantzukizun nagusi eta zuzena» azpimarratuz.
Haien hitzetan, Franco desagertu zen arren, frankismoak ez zuen gauza bera egin, dena «lotuta eta ondo lotuta» utzi baitzuen. Horrek ahalbidetu zuen, diotenez, «estatu-indarkeria sistematikoki praktikatzen jarraitu» izana, «zigorgabetasun osoz».
Zigorgabetasun ereduari aurre eginez
Elkarte hauek, «Franco gabeko frankismo horren biktimak eta lekukoak» diren heinean, Espainiako «zigorgabetasun-eredu jasanezina salatzeko» bildu dira. Gasteizen 1976ko martxoaren 3an eta Iruñean 1978ko sanferminetan gertatutako sarraskiak dira haien borrokaren zutabe nagusiak, «Euskal Herrian irekitako bi zauri handi» bezala ikusten dituztenak.
Hala ere, gertaera hauek ez dira isolatuak, baizik eta «1975eko azaroaren 20aren ondoren ehunka pertsona torturatu eta hil zituen estrategia errepresibo baten icebergaren punta» baino ez.
«Estatua erantzule» Kanpainaren Bide Instituzionala
Martxoak 3 eta Sanfermines 78 Gogoan elkarteek, ekainan abiatutako «Estatua erantzule” kanpainaren bidez, Estatuari erantzunak eskatzeko indarrak batu dituzte. Euren estrategiaren zati bat Memoria Demokratikoaren 20/2022 Legearen bidezko urratsak dira, zeinak «erreparazio moralerako eta memoria pertsonala eta familiarra berreskuratzeko eskubidea aitortzen» duen. Orain arte, 40 eskabide bideratu dituzte biktima hauentzat.
Baina, prozedura legaletatik harago, ezinbestekotzat jotzen dute Estatua zuzenki inplikatzea. Hori dela eta, mozio bat aurkeztuko da ostiral honetan Gasteizko Udalbatzan, non udalkideei hiru eskari hauei atxikitzeko eskatuko zaien:
- Estatuaren Erantzukizuna Onartu: Vitoria-Gasteizko Udalbatzak Espainiako Gobernuari eskatzen dio aitor dezala Estatuak erantzukizun nagusi eta zuzena duela Gasteizko 1976ko martxoaren 3ko eta Iruñeko 1978ko sanferminetako krimenetan.
- Adierazpen Gorena: Vitoria-Gasteizko Udalbatzak Espainiako Gobernuari eta haren presidenteari eskatzen die maila gorenean adierazpen ofizial bat egin dezatela, erantzukizun horren aitortza berretsiz.
- Justizia eta Erreparaziorako Bideak Ireki: Vitoria-Gasteizko Udalbatzak erakunde eskudunei eskatzen die benetako eta behin betiko urratsak eman ditzatela biktimen egiarako eskubidea bermatzeko eta, horrela, derrigorrezko justizia eta erreparazioa lortzeko ateak irekitzeko, antzekoak berriro gerta ez daitezen.
Ekimen hauek Iruñea, Donostia, Astigarraga eta Basauri bezalako beste udalerri batzuetara ere zabalduko dira datozen asteetan. Diktadorearen heriotzaren 50. urteurrenean, aldarrikapen argia da: Egia, Justizia, Erreparazioa eta Ez Errepikatzeko Bermeak eskatzen jarraitzen dute.
